Lullisámegiella

From Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Dán artihkkalis dáidet leat čállinmeattáhusat. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!
Lullisámegiella
åarjelsaemien gïele
Geavaheapmi
Guovlu Ruoŧŧa, Norga
Hubmiid mearri sullii 600
Sadji ii čuođi stuorámusa joavkkus
Alfabehta láhten
Virggálaš stáhtus
Virggálaš giella Snoasa
Giellakodat
ISO 639-1 -
ISO 639-2 sma
ISO 639-3 sma
SIL SMA

Lullisámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá oarjesápmelaš gielaid lullijoavkui ovttas ubmisámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat biđonsámegiella, julevsámegiella ja davvisámegiella.

Guovlu[edit | edit source]

Alfabehta[edit | edit source]

А а B b D d E e F f G g H h I i
(Ï ï) J j K k L l M m N n O o P p
R r S s T t U u V v Y y Z z Æ æ
Ä ä
Ø ø
Ö ö
Å å

Lullisámegiela oktasaš čállinvuohki dohkkehuvvui 1978. Sii válljejedje atnit ruoŧa ö ja dáru æ juogalágan kompromissan. Dát čállinvuohki doalahuvvo ovdamearkka dihte Knut Bergsland ja Laila Mattson Magga sátnegirjjis Åarjelsaemien - daaroen baakoegærja. Lullisámegiela boallobeavdi maid atná dan vuogi. Dat njuolggadus ii oro leamen nu garas, go olbmot sáhttet atnit maiddái ruoŧa ä ja dáru ø. Bustávat c, q, x ja z gávdnojit dušše loatnasániin.

Jietnadatoahppa[edit | edit source]

Giellaoahppa[edit | edit source]

Vokálaid molsašuddan[edit | edit source]

Lullisámegielas nuppi stávvala vokála rievdada vuosttaš stávvala vokála. Nuppi stávvala vokála sáhtt rievdat go sátni sojahuvvo ja dalle maid vuosttaš stávvala vokála rievdá. Ovdamearkka dihte:

  • ae ~ aa ~ ee: vaedtsedh 'vázzit' : vaadtsam 'váccán' : veedtsim 'vázzen'
  • ue ~ ua ~ öö: vuelkedh 'vuolgit' : vualkam 'vuolggán' : vöölkim 'vulgen'

Nuppi dáfus lullisámegielas ii leat dálsemolsašuddan, nugo buot eará sámegielain lea. Nu ahte guovddáškonsonánttat álo bissot seammaláganin. Ovdamearkka dihte

  • nomme 'namma' : nommesne 'namas'

Kásus[edit | edit source]

Lullisámegielas leat 8 kásus:

Kásus Ovttaidlogu geažus Máŋggaidlogu geažus
Nominatiiva - -h
Akkusatiiva -m -jte / -ite / -idie
Genitiiva .-n -i / -j
Illatiiva -n / -se / -sse -ine / -jne / -inie
Inessiiva -sne / -snie -ine / -jne / -inie
Elatiiva -ste / -stie -jste / -jstie
Komitatiiva -ine / -jne / -inie -igujmie / -jgujmie
Essiiva -ine / -jne / -inie -


Sátnevuorká[edit | edit source]

Čállingiella[edit | edit source]

Lullisámegiella geavahii vuos Bergsland/Ruong čállinvuogi smávva rievdademiiguin. Sámi giellalávdegoddi dohkkehii 1976 dálá lullisámegiela čállinvuogi, man lea ráhkadan Ella Holm Bull ja Knut Bergsland. Lullisámegiella lea čállojuvvon dáro- ja ruoŧagielaid alfabehtaid mielde, nu ahte æ, ø lea geavahuvvon Norggas ja ä, ö Ruoŧas. ï-bustáva lea maid geavahuvvon.

Historjá[edit | edit source]

Biibbal lullisámegillii ilbmái vuosttas geardde jagis 1811. Jagi 2008 álggus lullisámegielas bođii Snoasa gieldda nubbi virggálaš giella, go gielddas bođii okta sámegiela hálddašanguovllu gielddain Norggas.

Girjjálašvuohta[edit | edit source]


Urálalaš gielat
aitosašgárjilgiella | anárašgiella | aunusgárjilgiella | áhkkilsámegiella | bihtánsámegiella | darjjesámegiella | davvisámegiella | enetsagiella | ersagiella | esttegiella | gárjilgiella | gielddasámegiella | hantigiella | inkeroisgiella | julevsámegiella | juratsagiella | kamassagiella | komigiella | komipermjakgiella | liivigiella | lullisámegiella | lyydigiella | mansigiella | matorigiella | meängiella | mokšagiella | nenetsagiella | nganasanagiella | niitomarigiella | nuortalašgiella | selkupagiella | suomagiella | ubmisámegiella | udmurtagiella | ungáragiella | vatjagiella | várremarigiella | vepsägiella | võrogiella