Peđar Jalvi

Wikipedia
Njuike: navigašuvdna, oza
Dán artihkkalis soitet leat čállinfeaillat. Jus hálidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

Peđar Jalvi (riegádii cuoŋománu 10. 1888, jámii borgemánu 8. beaivve 1916 Anáris) lei sápmelaš girječálli gii lei eret Ohcejogas. Son váccii oahpaheaddjiseminára Jyväskyläs Gaska-Suomas ja son lei easka 23-jahkásaš go álggahii studeret doppe. Su sáhttá gohčodit Suoma beale sápmelaš čáppagirjjálašvuođa vuođđudeaddjin. Savitaipales oahpaheaddjin barggadettiin son čálii girjji Muohtačalmmit, mii almmustuvai jagis 1915, mii attii málle ee. H.A. Guttormii ja Kirsti Palttoi.

Pedar Jalvi lei Suoma bealde vuosttaš sámegielgirječálli. Pedar Jalvi riegádii Ohcejoga gielddas, Deanuleagis, badje-Jalvvis. Su suomagiel namma lei Piera Klemetinpoika Helander, ja sámenamma Lemetaš-Biehtár.

23-jahkásažžan son beasai Jyväskyläs oahpaheaddjiskuvlii. Jyväskylä lea guovddáš Suomas ja Pedar Jalvi oahpásmuvai doppe suopmelaččaid jurdagiidda iežas kultuvrra ja giela ovddideami hárrái. Dan áigge ledje maid jurdagat oažžut Suoma iešriikan. Dát dagahiige ahte Lemetaš-Biehtár čálligođii čállosiid sápmelaččaid eallimis ja árbevieruin. Geasseluomuid áigge son čohkkii Ohcejogas sápmelaččaid álbmotmáidnasiid. Daid čállosiid son almmuhii áviissain. Seamma áiggis son atnigođii maid iežas goarggu Helander menddo ruoŧŧelažžan ja nuppástuhtii namman Pekka Pohjansäde. Dađistaga Pedar Jalvi čálligođii maiddái sámegillii, go son dovddai ahte čiekŋaleamos jurdagiid sáhtii ovdanbuktit dušše eatnigillii. Dát čállosat ilbmege girjin 1915:s, ja dalle lei son juo gohčodišgoahtán iežas Pedar Jalvin.

Stuorámus doaivva lei beassat iežas čeardda oahpaheaddjin, muhto dat ii ollašuvvan, go eai dalle lean galle oahpaheaddjivirggige Sámis. Pedar Jalvi válmmastuvai oahpaheaddjin 1915:s, muhto son barggai dušše jagi oahpaheaddjin Savitaipale-nammasaš báikkis lulli-Suomas. Pedar Jalvái lei juo skuvlavázzináiggis njommon tuberkulosa-dávda ja son vulggii 1916:s johtit hui buohccin ruovttubáikásis Ohcejohkii. Ii son buvttehan dohko; son jámii Anára buohccevissui ja hávdáduvvui Anára girkogárdái.

Peđar Jalvvis geavahuvvojedje maid namat:

  • Pekka Pohjansäde
  • Piera Klemetinpoika Helander
  • Lemehaš-Biehtár

Almmustahttojun čállosat:

  • Muottačalmit (1915, 2. prentehus: Muohtačalmmit 1981)
  • Sátnedáidu (1969, 2. prentehus 1982) (sisttisdoallá Jalvi čállosiid sihke Anders Larsena: Beaiveálgu)
  • Sabmelažžai maidnasak jâ muihtalusak. Doaimmahan Samuli Aikio (1966)
  • Čuotnamat. Sámi ántologia 1673-1980 (1987)


Muohtačalmmit-dikta lea luonddu govvádus, muhto dat govvida maid sámiálbmoga, mii lea gievrrat go bissu čoahkis ja doaibmá ovttas.


Muohtačalmmit

Sattáhala áimmuid čađa, hiljit gahččet muohtačalmmit, gahččet geđgiid, skirriid ala, vielgadin dat gokčet eatnan.

Vaikko dain lea gorut smávis, miljovnnat go oktii bohtet, divvet rokkit, leagit, muorra- bohtožiidda ihtá skálvi, geđggiid duohkái čoggo časttas.

Giđđabeaivváš muođuid ovddas suddet smávva muohtačalmmit šelges čáhcegoaikkanassan. Goaikkanasas čoggojit dat ájan, deatnun, jávrin, mearran -stuoris dalle lea daid fápmu.